१. परिचय र पहिचान
वडा नं. २८, ललितपुर महानगरपालिकाको वडा कार्यालय हरसिद्धि (Harisiddhi) मा अवस्थित छ। यो वडा प्रसिद्ध हरसिद्धि भवानी (त्रिशक्ति देवी) को मन्दिर र ऐतिहासिक हरसिद्धि नाच (नेपालकै पहिलो मुखौटा नाच – Mask Dance) का लागि विश्वप्रसिद्ध ऐतिहासिक सांस्कृतिक सहर हो।
पहिचान: हरसिद्धि भवानी मन्दिर परिसर · ऐतिहासिक हरसिद्धि मुखौटा नाच (Dance of Harisiddhi) · प्राचीन नेवारी सम्पदा बस्ती · सांस्कृतिक एवं धार्मिक पर्यटन
२. ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
हरसिद्धि लिच्छविकालभन्दा पनि प्राचीन इतिहास बोकेको बस्ती हो। राजा विक्रमजीतका समयदेखि हरसिद्धि नाचको सुरुवात भएको जनविश्वास छ। वि.सं. २०७३ मा ललितपुर उपमहानगरपालिका महानगरपालिका बन्दा साविक हरसिद्धि गाविसलाई वडा नं. २८ को रूपमा कायम गरिएको हो।
३. भौगोलिक अवस्थिति
४. प्रशासनिक संरचना — संगठनात्मक स्वरूप
स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ बमोजिम निर्वाचित वडा समितिको संरचना:
५. जनसांख्यिक तथ्याङ्क
राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार पुष्टि भएको तथ्याङ्क:
- कुल जनसंख्या: १२,९४६ जना
- क्षेत्रफल: २.१८ वर्ग कि.मि.
- जनघनत्व: ~५,९३८.५३ व्यक्ति/वर्ग कि.मि.
अनुमानित
- अनुमानित घरधुरी: ≈ ३,१०० – ३,३००
- लिङ्ग अनुपात: पुरुष ~४९.५%, महिला ~५०.५%
- उमेर समूह अनुसार: ०-१४ वर्ष ~२२%, १५-५९ वर्ष ~६६%, ६०+ वर्ष ~१२%
- साक्षरता दर: महानगर सन्दर्भ ८९.९९%
६. विश्व सम्पदा स्थल
स्पष्ट जानकारी: युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत पाटन दरबार क्षेत्र वडा नं. १६ मा पर्छ। तथापि हरसिद्धि राष्ट्रिय स्तरको अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदा स्थल हो।
७. ऐतिहासिक तथा धार्मिक स्थलहरू
- हरसिद्धि भवानी मन्दिर (Harisiddhi Temple): प्रसिद्ध त्रिशक्ति पीठ।
- ऐतिहासिक डबली (Dabali): हरसिद्धि नाच देखाइने पुरातात्विक डबली।
- नेपाल क्यान्सर अस्पताल परिसर: आधुनिक स्वास्थ्य सेवा केन्द्र।
८. कला, हस्तकला तथा सांस्कृतिक पहिचान
हरसिद्धि नाच (मुखौटा नृत्य) र परम्परागत नेवारी बाजागाजा (दाफा/भजन) यस क्षेत्रको मुख्य सांस्कृतिक स्तम्भ हो।
९. शिक्षा
वडा नं. २८ (हरसिद्धि) भित्र रहेका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयहरूको विवरण:
क) सामुदायिक विद्यालयहरू
ख) संस्थागत / निजी विद्यालयहरू
१०. प्रमुख चाडपर्वहरू
- हरसिद्धि भवानी जात्रा तथा हरसिद्धि नाच: १२ वर्षमा आउने विशेष मेला र वार्षिक जात्रा।
- दशैँ, योमरी पुन्हि, र गाईजात्रा।
११. अर्थतन्त्र तथा बजेट
वडा नं. २८ को अर्थतन्त्र स्वास्थ्य सेवा (नेपाल क्यान्सर अस्पताल परिसर), साना व्यापार, कृषि, र घरभाडा आयमा आधारित छ।
ललितपुर महानगरपालिकाको बजेट अन्तर्गत क्षेत्रगत बाँडफाँड तथा प्राथमिकता:
- अमूर्त सम्पदा संरक्षण: ऐतिहासिक हरसिद्धि नाच सञ्चालन तथा डबली मर्मत बजेट
- पूर्वाधार विकास: सातदोबाटो-हरसिद्धि-गोदावरी सडक corridor स्तरोन्नति र ढल निर्माण
- स्वास्थ्य र सामाजिक सुरक्षा: स्वास्थ्य चौकी तथा जनस्वास्थ्य कार्यक्रम
मुख्य स्रोत तथा आधार (वडा नं. २८, ललितपुर महानगरपालिका)
- ललितपुर महानगरपालिका वडा नं. २८ कार्यालय (हरसिद्धि) द्वारा उपलब्ध गराइएको विवरण
- राष्ट्रिय जनगणना २०७८ आधिकारिक तथ्याङ्क (राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय / NSO)
- स्थानीय तह निर्वाचन २०७९ सम्बन्धी नतिजा विवरण (निर्वाचन आयोग)